Business

Jan. 28, 2018, 12:19 p.m.

Khi trẻ nói dối và lấy trộm... Bố mẹ nên làm gì?

Tiến sĩ Penelope Leach giải thích tại sao đôi khi trẻ lại nói dối và có hành vi trộm cắp, đồng thời cho bạn lời khuyên nên làm gì trước vấn đề này.

Nói dối

Nếu bạn nghĩ rằng vấn đề ở đây là “tính kỷ luật”, thì thực tế là hầu hết các vấn đề trong hành vi của trẻ thường có liên quan đến sự trưởng thành hơn là tính đạo đức, và hầu hết các vấn đề nan giải do tính kỷ luật đều có thể được giải quyết một cách dễ dàng. Ví dụ, hành vi nhằm gây sự chú ý ở mức độ nào đó là phản ứng thông thường của một đứa trẻ khi chúng chỉ nhận được sự chú ý ít ỏi từ người lớn bận rộn. Nếu sự chú ý dành cho trẻ tăng lên, trẻ sẽ không cần la hét để bạn phải trách mắng nữa.

Nói dối

Trẻ con sống trong một thế giới mà chúng khó có thể xử lý được những sự vật hay sự việc quanh mình, và trong thế giới này, chúng lại thường bị buộc tội phá hỏng một cái gì đó. Vì vậy, phủ nhận hành vi sai trái của mình là loại nói dối thường thấy nhất và cũng là loại thường khiến trẻ gặp rắc rối nhất. Con bạn vô tình làm hỏng búp bê của em gái. Khi bị hỏi đến, con lại phủ nhận toàn bộ chuyện mình đã làm. Chắc chắn rằng đối với bạn, cảm giác tức giận vì con đã nói dối còn lớn hơn cả cảm giác tức giận vì con đã làm hỏng búp bê.


Nếu bạn thực sự cho rằng trẻ nên thừa nhận khi làm sai điều gì, hãy khiến mọi chuyện trở nên thật nhẹ nhàng. “Con búp bê này bị hỏng rồi, không biết chuyện gì đã xảy ra vậy nhỉ?” sẽ dễ khiến trẻ thừa nhận “Con đã làm hỏng nó, con xin lỗi ạ” hơn là “Con làm hỏng con búp bê này đúng không, đúng là cái đồ lì lợm, cẩu thả.” Nhưng nếu trẻ thừa nhận, dù là tự giác hay vì bạn ép trẻ phải thừa nhận, đừng làm trẻ hoảng sợ với những hình phạt và cơn giận dữ đùng đùng. Bạn không thể có cả hai cùng lúc được. Nếu muốn trẻ nói cho bạn biết khi chúng làm sai việc gì, thì bạn không thể tức giận với trẻ. Nếu bạn tức giận, thì chẳng phải quá khờ khi kể cho bạn nghe vào lần tới sao?

Những câu chuyện tưởng tượng cũng dễ khiến trẻ gặp rắc rối. Khi còn bé, nhiều đứa trẻ vẫn còn bị lẫn lộn giữa thực tế với tưởng tượng, giữa điều chúng mong muốn xảy ra với điều thực sự đã xảy ra. Vậy nên, chúng có thể vừa vui vẻ chấp nhận những câu chuyện về chú Thỏ Phục Sinh vừa giữ cho riêng mình một chú thỏ không có phép thuật; trẻ không thấy có sự mâu thuẫn nào ở đây cả.

Nếu bạn muốn đọc truyện cho trẻ nghe và giúp trẻ tận hưởng những câu chuyện thần thoại vào thời thơ ấu, như câu chuyện về Ông già Noel chằng hạn, thì thật vô lý khi bạn mắng trẻ về việc nói dối khi trẻ kể cho bạn nghe một câu chuyện cực kỳ phức tạp sau khi dạo chơi ở đâu đó về. Tất nhiên là trẻ không hề gặp một cô gái ngoài hành tinh nào cả. Và chắc rằng ngay cả trẻ cũng không nghĩ rằng mình đã thực sự gặp ai như thế. Nhưng cũng giống như việc sẽ thật đáng buồn nếu một đứa trẻ bốn tuổi bị người lớn bắt phải tìm ra lỗ hổng trong câu chuyện tưởng tượng về Ông già Noel (“Bọn mình thậm chí còn không có cái ống khói nào cả, đồ ngốc ạ”), quả thật là đáng tiếc nếu những câu chuyện mà trẻ tưởng tượng ra không được chấp nhận. Hãy tận hưởng câu chuyện. Không đúng với sự thật không có nghĩa đó là một lời nói dối xét về mặt đạo đức.

Phụ huynh đôi khi lo lắng vì trẻ dường như không quan tâm gì đến sự thật cả. Họ có thể vô tình nghe thấy trẻ nhắc đến cái váy mới của mẹ dù sự thực người mẹ không có cái váy nào mới cả, hay kể rằng mình bị ốm tối qua dù trẻ không hề bị ốm, hay nói với bạn bè rằng mình đang đi ra ngoài ăn trưa mặc dù sự thực không phải vậy. Có rất nhiều nguyên nhân giải thích cho những cuộc nói chuyện không đúng sự thật này, và một nguyên nhân cực kỳ quan trọng trong số đó là do trẻ nghe được những điều này từ người lớn. Người lớn thường nói những lời nói dối bất tận vì lòng tốt, vì sự tế nhị, vì muốn tránh làm tổn thương người khác hoặc muốn tiết kiệm thời gian. Trẻ con có thể nghe được những lời nói dối đó. Con nghe thấy bạn gật gù đồng ý với Ông Smith rằng thời tiết thật quá nóng trong khi bạn vừa nói với con rằng bạn thích trời nóng như thế nào, con nghe thấy bạn xin thứ lỗi khi không thể làm gì đó vì bạn đang phải tiếp vài vị khách vô hình. Trừ khi bạn giải thích lý do đằng sau những lời nói dối vô hại này, nếu không thì bạn không thể kỳ vọng rằng trẻ sẽ hiểu được tại sao mình không được phóng đại hay xuyên tạc sự thật trong khi bạn lại có thể.

Nếu con bạn kể nhiều câu chuyện và thêu dệt thêm rất nhiều tình tiết vào những câu chuyện về cuộc sống thường nhật của con đến nỗi bạn không thể phân biệt được đâu là thật đâu là giả, có lẽ đã đến lúc phải làm cho trẻ hiểu rõ tại sao sự thật lại quan trọng như vậy. Đừng lấy cớ rằng nói dối là do “nghịch ngợm”. Thay vào đó, hãy thử kể cho trẻ nghe câu chuyện “Cậu bé chăn cừu”. Đây là một câu chuyện hay, và trẻ sẽ rất thích nó. Sau đó, bạn có thể thảo luận với trẻ về câu chuyện. Hãy chỉ ra rằng bạn và tất cả những người chăm sóc cho trẻ thực sự cần phân biệt được đâu là thật đâu là giả, để mọi người chắc chắn có thể biết được khi có chuyện gì nghiêm trọng xảy ra với trẻ, khi trẻ thực sự bị ốm hay sợ hãi. Hãy làm cho trẻ cảm thấy rằng bạn để tâm tới việc trẻ nói thật vì bạn quan tâm lo lắng cho trẻ và muốn biết chắc bạn đang chăm sóc trẻ đúng cách, rằng đây là vấn đề truyền đạt thông tin một cách chính xác chứ không phải chuyện ngoan ngoãn hay không.

Trộm cắp

Nhiều đứa trẻ, đặc biệt là những trẻ không có anh chị để có thể kêu gào “Đó là của em”, vẫn còn rất mơ hồ về quyền sở hữu, giống như chúng còn mơ hồ về “sự thật” vậy. Trong gia đình, có rất nhiều thứ thuộc quyền sở hữu chung của tất cả mọi người, cũng có một số thứ thuộc về một thành viên trong gia đình nhưng vẫn có thể được tự do mượn, và có rất ít thứ thuộc “sở hữu cá nhân” mà chỉ chủ sở hữu mới được sử dụng. Những thứ bên ngoài gia đình cũng rắc rối như vậy. Bạn có thể giữ lại quả bóng nhỏ mà bạn tìm thấy trong bụi cây ở công viên, nhưng không thể làm thế với một cái ví tiền. Bạn có thể mang bức tranh bạn vẽ ở trường mẫu giáo về nhà, nhưng không được làm thế với một miếng bột nặn. Mọi người được phép lấy tờ rơi quảng cáo ở cửa hàng (dù không phải toàn bộ xấp tờ rơi), nhưng không được làm thế với một gói súp (không được dù chỉ một). Chẳng có ý nghĩa gì khi cho rằng trẻ có vấn đề về đạo đức khi chúng lấy những thứ mình thích nếu trẻ chưa thể hiểu được vấn đề này. Dù vậy, bạn cũng không thể xem chuyện này là hoàn toàn bình thường, vì dù là với với một đứa trẻ 3, 4 tuổi, những người khác vẫn có thể xem đây là hành vi trộm cắp và làm lớn mọi chuyện lên.

Có thể sẽ hữu ích khi bạn tách biệt nguyên tắc với hành vi hàng ngày phức tạp của trẻ. Hãy thảo luận về vấn đề thứ nhất và đặt ra một số quy tắc để chỉ dẫn vấn đề thứ hai, chẳng hạn như: đừng lấy bất kỳ thứ gì ở nhà người khác mà không hỏi trước, luôn hỏi người lớn nếu con định giữ lại bất kỳ thứ gì tìm được, không cầm cái gì trong cửa hàng trừ khi được người khác cho phép. Cố gắng đừng đặc biệt xem những vấn đề liên quan đến tiền bạc là một vấn đề đạo đức nghiêm trọng. Nếu trẻ lấy một ít tiền trong ví của bạn, hãy dừng lại một chút và tự hỏi bản thân xem nếu cái mà trẻ lấy là một thỏi son thì bạn sẽ nói gì, sau đó hãy nói với trẻ chính xác như vậy trong trường hợp đó là tiền. Đối với trẻ con, cả hai thứ đó đều như nhau. Đề là kho báu. Chúng đương nhiên biết rằng tiền rất quý giá vì chúng đã nghe bạn nói về nó và nhìn thấy bạn dùng nó để đối lấy những thứ đẹp đẽ. Nhưng với trẻ con, tiền cũng giống như những đồng xu bạn bỏ vào máy bán hàng tự động; chúng không có khái niệm gì về tiền thật cả.

Nếu một đứa trẻ thích thu nhặt những đồng tiền trong ngăn kéo dưới cùng mà trẻ chẳng bao giờ sử dụng đến, thích lượm lặt những món đồ của người khác mà trẻ không thực sự muốn có, thì rất có thể trẻ đang có vấn đề về cảm xúc. Có thể trẻ đang muốn lấy một cái gì đó mà trẻ cảm thấy là không có ai cho mình. Đó có thể là thứ mà trẻ cảm thấy thiếu thốn như tình yêu hay sự cho phép từ người lớn. Thay vì tức giận, buồn bã và làm cho trẻ cảm thấy xấu hổ, bạn có thể cố gắng cho trẻ cái mà chúng muốn chứ? Nếu không thể, và nếu hành vi trộm cắp này vẫn cứ tiếp diễn, bạn cần trước khi trẻ đến tuổi đi học. Rất dễ để trẻ bị gắn cái mác “đồ ăn cắp”, nhưng để tống khứ cái tên này thì lại rất khó.

Khuyến khích người viết

Bằng cách chia sẻ bài viết của :Thoa Vo.

0
Business

Jan. 28, 2018, 12:19 p.m.

0 Comment

Register for News